«Ο Αριστοτέλης και η Τρόικα» – vol.1

Οι θεμελιώδεις παραδοχές της οικονομικής επιστήμης, και το πως αυτές ‘διορθώνονται’ από τις αντίστοιχες που είχε πραγματοποιήσει ο Αριστοτέλης 2.300+ χρόνια πριν: Η σύγχρονη οικονομία ως ποσοστικοποίηση του ωφελιμισμού, και τα οικονομικά του Αριστοτέλη ως υπόδειγμα ολιστικής πολιτικής οικονομίας.

«Σε σύγκριση με την σύγχρονη οικονομική θεωρία, η ανάλυση του Αριστοτέλη είναι γενικότερη. Στη σύγχρονη θεωρία το αντίστοιχο της ευδαιμονίας είναι η χρησιμότητα (utility) και αυτή είναι συνάρτηση των προϊόντων που το άτομο έχει στη διάθεσή του προς κατανάλωση με βάση δεδομένο εισόδημα. Τα άλλα αγαθά που αναφέρει ο Αριστοτέλης (υγεία, δόξα, κάλλος, φίλοι) θεωρούνται δεδομένα και σταθερά, εμπίπτουν δηλαδή στην κατηγορία του ceteris paribus για την ανάλυση της χρησιμότητας και αγνοούνται από τη σύγχρονη θεωρία. Είναι επίσης σκόπιμο να τονισθεί η διαφορά, στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη, μεταξύ της ‘ευχαρίστησης’ ή ‘ηδονής’ (utility), που θεωρείται από τη σύγχρονη οικονομικ’ηθεωρία ως λόγος για τη ζήτηση αγαθών, και της ‘ευδαιμονίας’. Στη σύγχρονη οικονομική θεωρία, η ευχαρίστηση ή ηδονή ή χρησιμότητα του ατόμου είναι συνάρτηση των οικονομικών αγαθών που κατέχει και καταναλίσκει, δηλαδή

 U= (q1, q2…. qn)

Στον Αριστοτέλη, η ευδαιμονία είναι συνάρτηση όλων των παραγόντων που αναφέραμε πιο πάνω, δηλαδή

V= φ (πλούτος, ελευθερία, υγεία, φίλοι, κάλλος…).

Η διαφορά βέβαια είναι φανερή και οφείλεται στο γεγονός ότι ο σκοπός της ανάλυσης διαφέρει. Στη σύγχρονη οικονομική θεωρία, ο σκοπός της ανάλυσης είναι η κατανομή των σπανίων πόρων που η οικονομία διαθέτει σε διάφορους, ανταγωνιστικούς μεταξύ τους, σκοπούς κατά τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Στον Αριστοτέλη, ο σκοπός της ανάλυσης είναι η ευδαιμονία των πολιτών σε μια ευδαίμονα και ισχυρή πολιτεία. Όπως θα δούμε παρακάτω, τον Αριστοτέλη τον ενδιαφέρει η επίτευξη του άριστου βίου και όχι η μεγιστοποίηση του εισοδήματος ή του πλούτου.

Οι συναρτήσεις αυτές δείχνουν το πόσο οι μεταβολές στις ποσότητες των αγαθών επηρεάζουν τη χρησιμότητα ή αντίστοιχα την ευδαιμονία. Στη σύγχρονη οικονομική θεωρία, αν η ποσότητα ενός q αυξάνει, τότε αυξάνει και το U, αλλά κατά φθίνοντα τρόπο. Στην ανάλυση του Αριστοτέλη όμως η αύξηση του πλούτου πέραν ενός ορίου μπορεί να μειώσει το V. Με άλλα λόγια, η μεγιστοποίηση του πλούτου δεν συνεπάγεται μεγιστοποιηση της ευδαιμονίας. Μεταξύ των δυο συναρτήσεων υπάρχει μια ακόμα μεγάλη διαφορά. Η συνάρτηση χρησιμότητας της σύγχρονης οικονομικής θεωρίας θεωρείται ότι εκφράζει τη συμπεριφορά του αντιπροσωπευτικού ατόμου. Αντιθέτως, η συνάρτηση ευδαιμονίας του Αριστοτέλη αναφέρεται στον πολίτη που διάγει άριστο βίο. Συνεπώς, οι δυο συναρτήσεις δεν είναι απολύτως συγκρίσιμες. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Αριστοτέλης αναγνωρίζει ότι υπάρχουν άτομα που επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση του πλούτου, αλλά αυτά δεν διάγουν βίο άριστο.

Η παρατήρηση ότι η αύξηση του πλούτου πέραν ενός ορίου έχει μηδενική η αρνητική σημασία για την ευδαιμονία του ατόμου είναι εξαιρετικής σπουδαιότητας, διότι ανατρέπει το ένα από τα δύο βασικά στοιχεία του οικονομικού προβλήματος, όπως το έχουν ορίσει οι νεοκλασικοί οικονομολόγοι. Σύμφωνα με τον ορισμό των νεοκλασικών, το οικονομικό πρόβλημα της κοινωνίας υπάρχει, επειδή οι ανάγκες των ατόμων είναι απεριόριστες, ενώ οι αναγκαίοι πόροι για την ικανοποίηση αυτών των αναγκών περιορισμένοι. Αν οι ανάγκες των ατόμων δεν είναι απεριόριστες είτε εκ φύσεως είτε λόγω κατάλληλης παιδείας, το οικονομικό πρόβλημα θα υφίσταται μόνο ν αν ο αριθμός των ατόμων είναι τόσο μεγάλος ώστε η ικανοποίηση του συνόλου των αναγκών να υπερβαίνει τους διαθέσιμους πόρους. Αυτό σημαίνει ότι ο συνδυασμός ενός τρόπου ζωής που να πλησιάζει τον άριστο, κατά Αριστοτέλη, βίο με τον έλεγχο του μεγέθους του πληθυσμού μπορεί να λύσει το οικονομικό πρόβλημα».

Θεόδωρος Π. Λιανός, Η Πολιτική Οικονομία του Αριστοτέλη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σσ. 47-50.

Advertisements
This entry was posted in Βιβλία and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s